Celiakia – jak rozpoznać i dlaczego warto leczyć?

Celiakia jest chorobą, która dotyczy ok. 1 % populacji. Objawy u dorosłych są mało charakterystyczne i mogą dotyczyć każdego narządu. Wśród najczęstszych należy wymienić przewlekłą biegunkę, bóle brzucha, nawracające afty jamy ustnej, opryszczkowe zmiany skórne, a nawet depresję czy migrenowe bóle głowy. Bardzo niepokojącym symptomem jest przewlekła niedokrwistość, czyli niski poziom erytrocytów we krwi. Może to być jedyne odchylenie w badaniach laboratoryjnych, które skłania do szukania przyczyny takiego stanu, często bez rezultatu. Jak należy postępować, aby ostatecznie postawić właściwe rozpoznanie celiakii? Jakie powinno być leczenie, by uniknąć groźnych powikłań?

1

Od pierwszych objawów do pełnej diagnozy…

Od wystąpienia pierwszych objawów choroby do postawienia rozpoznania mija średnio około 10 lat! Nieco szybciej celiakię rozpoznaje się u dzieci, ponieważ choroba przypomina u nich alergię pokarmową, a gluten jest jednym z podstawowych alergenów ocenianych w testach diagnostycznych. Niestety dorośli znacznie później trafiają do specjalisty i dłużej są leczeni z powodu innych chorób, dających podobne objawy. Warto zaznaczyć, że nie ma jednego badania upoważniającego do rozpoznania celiakii, dlatego należy oceniać objawy i wyniki badań diagnostycznych jako całość. Ważne jest wykonanie badań serologicznych, endoskopii i biopsji jelita oraz sprawdzenie, czy wykluczenie glutenu z diety zmniejszy nasilenie choroby.


2

Krok pierwszy - badania serologiczne

Krok pierwszy - badania serologiczne

Pierwszym badaniem, które należy wykonać przy podejrzeniu choroby trzewnej jest ocena poziomu przeciwciał endomyzialnych (EMA) i przeciw transglutaminazie tkankowej (tTGA). Są to enzymy występujące w ścianie jelita cienkiego, które uczestniczą w rozkładzie cząsteczki glutenu, a w przypadku jego nietolerancji organizm produkuje komórki skierowane przeciwko tym właśnie enzymom.
Jest to jednocześnie badanie przesiewowe, wstępnie wykluczające celiakię u osób zdrowych oraz diagnostyczne tzn. dodatni poziom przeciwciał zawsze świadczy o celiakii.
Ważne jest, aby jednocześnie ocenić ogólny poziom przeciwciał w klasie Ig A, co pozwoli na rzetelną ocenę stanu układu immunologicznego, ponieważ bardzo charakterystyczne jest występowanie u chorych na celiakię jednoczesnego niedoboru przeciwciał w klasie Ig A. Oceniając tylko przeciwciała EMA i tTGA, bez oceny ogólnej zdolności układu odpornościowego do produkcji przeciwciał można łatwo przeoczyć chorobę!


3

Krok drugi - zajrzyjmy do naszego przewodu pokarmowego!

Krok drugi - zajrzyjmy do naszego przewodu pokarmowego!

Kolejnym badaniem diagnostycznym jest endoskopia przewodu pokarmowego i biopsja jelita cienkiego z pobraniem materiału do badań histopatologicznych, czyli ocena tkanek jelita cienkiego. Jest to badanie inwazyjne, dzięki któremu zostanie oceniona budowa mikroskopowa ściany jelita. Stwierdzenie charakterystycznych zmian, czyli naciek limfocytów, przerost krypt oraz zanik kosmków błony śluzowej jelita jest równoznaczne z postawieniem diagnozy.
W postaci klasycznej i utajonej zarówno badania serologiczne jak i biopsja będą dodatnie, czyli potwierdzą chorobę. Jednak może zdarzyć się sytuacja, w której mimo wysokiego poziomu przeciwciał, w kolonoskopii nie będzie charakterystycznych zmian, co nie świadczy o tym, że choroby nie ma! Taka sytuacja jest typowa dla postaci latentnej i wymaga okresowych kolonoskopii w celu oceny stanu jelita, ponieważ w każdej chwili choroba może się ujawnić.
Zanim poddamy się wymienionym badaniom można spróbować wstępnie wykluczyć z diety gluten na ok. 3 tyg. i zaobserwować samemu, jak reaguje nasz organizm. Zmniejszenie nasilenia objawów jest bardzo wyraźną podpowiedzią, że nasze przypuszczenia o nietolerancji glutenu są słuszne.


4

Leczenie, czyli co w praktyce oznacza dieta bezglutenowa?

Leczenie, czyli co w praktyce oznacza dieta bezglutenowa?

Podstawą leczenia celiakii jest wyeliminowanie z diety glutenu, co oznacza, że produkty spożywcze powinny dostarczać nie więcej niż 20 mg/kg tego białka. W praktyce jest to wykluczenie wszystkich produktów zawierających w swym składzie pszenicę, orkisz, żyto, jęczmień oraz owies. Ten ostatni jest sprawą dyskusyjną, ponieważ sam w sobie nie zawiera glutenu, ale w Polsce obserwuje się wysoki wskaźnik zanieczyszczenia owsa alergizującym białkiem.
Jakich produktów unikać? Przede wszystkim białego, razowego i chrupkiego pieczywa, bułek, makaronów, płatków owsianych, kaszy manny, ciast czy herbatników. Należy uważać także na gotowe mielonki czy parówki, które mogą mieć dodatek bułki tartej z zawartością glutenu.
Wybierając słodycze lub gotowe pokarmy kierujmy się oznaczeniem na opakowaniu -przekreślone źdźbło zboża znaczy, że produkt nie zawiera glutenu i jest bezpieczny dla chorych na celiakię.
Czytajmy opisy na opakowaniach gotowych produktów żywnościowych! Zdarza się, że podczas wyrobu niektórych pokarmów dochodzi do zanieczyszczenia ich glutenem, mimo że same w sobie nie zawierają one tego białka!


5

Co można jeść w diecie bezglutenowej

Dieta bezglutenowa dopuszcza spożycie nabiału, wszystkich gatunków mięs i wędlin, ryb, owoców i warzyw oraz ryżu, ziemniaków, tapioki, kaszy gryczanej, prosa, soczewicy, fasoli, kukurydzy i soi. Z diety nie trzeba też wykluczać również przypraw, kawy, herbaty, czy kakao.
Pamiętajmy, że długotrwała choroba powoduje niedobór wielu składników odżywczych, więc codzienna dieta powinna zawierać właściwe ilości m.in. kwasu foliowego, żelaza, witamin z grupy B, szczególnie B 12, wspomagające szpik w produkcji krwinek czerwonych oraz wapnia i witaminy D, wzmacniających kości.
Najważniejsze, by dieta trwała przez całe życie, a jej skuteczność można ocenić na podstawie spadku poziomu przeciwciał i ustąpienia objawów, których nasilenie powinno zmniejszyć się już po 2 tygodniach właściwej diety. Ustąpienie zmian w obrębie jelita trwa nieco dłużej, tzn ok 6 tygodni.


6

Dlaczego należy przestrzegać diety - powikłania nieleczonej celiakii!

Gdy nie przestrzegamy diety i pozwalamy, aby organizm produkował przeciwciała przeciwko własnym strukturom może spowodować to wiele poważnych zdrowotnych konsekwencji. Wykazano, że osoby z nie leczoną celiakią częściej zapadają na nowotwory gardła, przełyku czy jelita cienkiego. Mogą się również pojawić zaburzeniami płodności, występowanie poronień nawykowych u kobiet, porody przedwczesne lub przedwczesna menopauza tzn zanik produkcji hormonów przed 45 rokiem życia. Częściej także pojawia się osteoporoza!
Niestety oprócz diety nie ma innego skutecznego leczenia celiakii, dlatego tak ważna jest właściwa i wczesna diagnoza oraz właściwe bezglutenowe menu przez całe życie.


źródła zdjęć: http://foter.com/photo/life-size-lego-syringe-blood-trans-red/, http://foter.com/photo/colonoscopy-pictures/,http://foter.com/f/photo/6288921381/93ee78bd22/

  1. Agnieszka Nowicka-Walczak

Dodaj komentarz

  1. Zaloguj się:
  1. 25.10.2013

Komentarze